Türkiye Akademik Ekosistemi Yöntemsel Çerçevesi

Çalışmanın Kapsamı

Türkiye Akademik Ekosistemi, Türkiye'deki yükseköğretim kurumları arasındaki akademik üretim ve iş birliği yapısını görünür kılmak amacıyla geliştirilmiştir. Sistem, üniversite, fakülte ve bölüm düzeyinde kurumsal analizler üretirken aynı zamanda akademisyen düzeyinde benzerlik ve ortak çalışma önerileri sunmaktadır.

Bu yönüyle çalışma yalnızca bir veri görselleştirme aracı değil; aynı zamanda kurumsal karar desteği, akademik keşif ve iş birliği geliştirme amacı taşıyan bütünleşik bir araştırma platformudur.

Verilerin Derlenmesi

Çalışmada kullanılan veriler, YÖK Akademik sisteminde kamuya açık olarak sunulan akademik profillerden derlenmiştir. Veri derleme süreci yaklaşık 50 gün sürmüş ve Nisan 2026'da tamamlanmıştır. Bu kapsamda üniversite bazlı akademisyen kayıtları ile yayın, kitap, bildiri ve proje bilgileri sistematik biçimde toplanmıştır.

Toplanan veriler; akademisyen adı, unvan, üniversite, fakülte, bölüm ve alan bilgileri ile akademik çalışma başlıklarını içermektedir. Veri toplama aşamasında yalnızca kamuya açık kaynaklar esas alınmış, özel erişim gerektiren veya kapalı nitelikteki veri kaynakları kullanılmamıştır.

Etik Süreç

Araştırma süreci için İzmir Demokrasi Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Etik Kurulu'ndan etik onay alınmıştır. Böylece hem veri kullanımı hem de kullanıcı görüşmelerine dayanan geliştirme süreci araştırma etiği ilkeleri çerçevesinde yürütülmüştür.

Veri Temizleme ve Analize Hazırlama

Ham kayıtlar toplandıktan sonra aynı çalışmanın farklı yazımlarla tekrar ettiği durumları azaltmak amacıyla eser parmak izi üretimi ve kayıt eşleştirme işlemleri uygulanmıştır. Bu sayede tekrar eden kayıtlar daha tutarlı biçimde bir araya getirilmiş ve kurumlar arası karşılaştırma için ortak bir veri zemini kurulmuştur.

Analiz katmanında kullanılan üniversite, fakülte ve bölüm düzeyi yapılar da bu temizlenmiş veri üzerinden üretilmiştir. Böylece kurumsal büyüklük, alt birim yoğunlaşması ve iş birliği örüntüleri daha güvenilir biçimde değerlendirilebilmektedir.

Sosyal Ağ Analizi

Çalışmanın temel bileşenlerinden biri sosyal ağ analizidir. Akademisyenler ve kurumlar arası bağlantılar ortak eser üretimi üzerinden modellenmiştir. Bu yapı sayesinde üniversite, fakülte ve bölüm düzeyinde iş birliği yoğunluğu, bağlantı taşıyıcıları, izole yapı, alt birim yoğunlaşması ve kapanıklık eğilimleri incelenebilmektedir.

Üniversite analiz sayfalarında görülen kurum içi bağlantı sayısı, iş birliği kapsaması, izole akademisyen oranı ve kapanıklık göstergesi bu sosyal ağ katmanından türetilmektedir. Böylece yalnızca akademisyen sayısı değil, kurum içindeki etkileşim yapısı da değerlendirmeye dahil edilmektedir.

Akıllı Öneri Sistemi

Akıllı öneri sistemi, akademisyenlerin alan bilgileri ve çalışma başlıkları üzerinden içerik benzerliği üretmektedir. Ardından kurumsal bağlantılar dikkate alınarak yalnızca benzer görünen değil, aynı zamanda iş birliği kurulması daha anlamlı olabilecek adaylar öne çıkarılmaktadır.

Profil ekranındaki öneri akışında kullanıcı önce öneri listesini görür. Bir aday seçildiğinde sistem, ilgili iki akademisyenin alanlarını ve çalışma başlıklarını birlikte değerlendirerek kısa bir ortak çalışma özeti üretir. Böylece uzun raporlar yerine hızlı, sade ve karar destek amaçlı bir çıktı sunulur.

Tasarım Tabanlı Araştırma Yaklaşımı

Web sitesi ve sistem altyapısı tasarım tabanlı araştırma yaklaşımıyla geliştirilmiştir. Bu yaklaşım doğrultusunda sistem tek seferde tamamlanmamış; tasarım, uygulama, geri bildirim alma, değerlendirme ve yeniden geliştirme döngüleriyle ilerlemiştir.

Süreç boyunca 36 katılımcı ile geri bildirim görüşmeleri yapılmış ve nitel veri toplanmıştır. Elde edilen nitel veriler analiz edilerek arayüz, analiz akışı, öneri sunumu ve kullanıcı deneyimi tekrar tekrar güncellenmiştir. Bu nedenle platform hem teknik hem de kullanıcı odaklı biçimde geliştirilmiş iteratif bir araştırma ürünüdür.

Değerlendirme

Sonuç olarak Türkiye Akademik Ekosistemi; kamuya açık yükseköğretim verilerinin derlenmesi, büyük veri yaklaşımıyla işlenmesi, sosyal ağ analizi ile çözümlenmesi ve akıllı öneri mantığıyla işlevselleştirilmesi üzerine kurulmuştur. Tasarım tabanlı araştırma döngüleri sayesinde sistem sürekli gözden geçirilmiş ve kullanıcı geri bildirimleriyle olgunlaştırılmıştır.